Çocuklarda Sabır ve Bekleme Becerisi Nasıl Gelişir? Veli Rehberi
“Şimdi istiyorum!”
“Ne zaman gelecek?”
“Ben önce olacağım!”
Küçük çocukların beklemekte zorlanması anne-babaların ve öğretmenlerin sık karşılaştığı durumlardan biridir.
Ancak sabır, çocuğun doğuştan sahip olması beklenen bir özellik değildir. Beklemek, sırasını takip etmek ve isteğini kısa süre erteleyebilmek zaman içinde gelişen öz denetim becerileridir.
Küçük Çocuklar Neden Beklemekte Zorlanır?
Okul öncesi dönemde çocukların dürtülerini kontrol etme ve güçlü bir isteği erteleme becerileri hâlâ gelişmektedir.
Çocuk istediği şeyi gördüğünde çoğu zaman “Biraz sonra.” düşüncesinden önce “Şimdi.” duygusunu yaşar.
Bu nedenle beklemekte zorlanmasını hemen şımarıklık veya inatçılık olarak değerlendirmek doğru değildir.
Sabır Öğretilir mi?
Evet.
Öz denetim ve bekleme becerileri günlük yaşam içinde tekrar tekrar kullanıldıkça gelişir.
Sıra beklemek, kısa bir oyunun bitmesini beklemek, başka biri konuşurken dinlemek veya istediği bir şey için birkaç dakika beklemek çocuğa küçük pratik fırsatları sunar.
Çok Uzun Süre Beklemesini Beklemeyin
Çocuğa yaşının üzerinde bir bekleme süresi vermek öğrenmeyi kolaylaştırmaz.
“Biraz bekle.” küçük bir çocuk için ne kadar süre olduğunu anlamadığı belirsiz bir ifade olabilir.
Bunun yerine:
“Bu kitabı bitirince seninle oynayacağım.”
“İki çocuk daha kaydıktan sonra sıra sende.”
“Saat çaldığında çıkacağız.”
gibi daha somut ifadeler kullanılabilir.
Küçük Sürelerle Başlayın
Bekleme becerisini uzun sürelerle değil, başarabileceği küçük adımlarla öğretmek daha etkilidir.
Örneğin önce bir dakika bekleyebilen bir çocuk zamanla daha uzun süre beklemeyi öğrenebilir.
Amaç çocuğu zorlamak değil, başarabileceği deneyimleri giderek artırmaktır.
Sıra Beklemeyi Oyunla Öğretin
Birçok oyun doğal olarak sıra bekleme fırsatı sağlar.
Örneğin:
• Basit masa oyunları,
• Topu sırayla birbirine atmak,
• Yapboza sırayla parça yerleştirmek,
• Blokları sırayla üst üste koymak,
• “Şimdi benim sıram, sonra senin.” oyunları
çocuğun bekleme ve dürtülerini kontrol etme becerisini destekleyebilir.
Beklerken Ne Yapabileceğini Öğretin
Çocuğa yalnızca “Bekle.” demek yerine bekleme sırasında yapabileceği bir şey sunmak yararlı olabilir.
Örneğin:
“Yemeğimiz gelene kadar şu resimlere bakalım.”
“Sıramızı beklerken kaç tane kırmızı araba geçtiğini sayalım.”
Bu yaklaşım özellikle küçük çocukların bekleme süresini daha kolay yönetmesine yardımcı olabilir.
Her İsteği Hemen Karşılamayın
Çocuğun bütün ihtiyaçlarını bilerek geciktirmek doğru değildir.
Ancak güvenli ve uygun durumlarda her isteğin aynı saniyede karşılanması da bekleme pratiği için fırsat bırakmaz.
Örneğin çocuk oyun oynarken su istediğinde su elbette verilmelidir. Ancak yetişkin başka güvenli bir işle meşgulse:
“Seni duydum. Bunu masaya bıraktıktan sonra suyunu vereceğim.”
denebilir.
Böylece çocuk ihtiyacının fark edildiğini ve kısa süre bekleyebileceğini öğrenir.
Verdiğiniz Sözü Tutun
Çocuğa “Birazdan geleceğim.” deyip uzun süre dönmemek beklemeyi öğrenmesini zorlaştırabilir.
Çocuk, beklediğinde yetişkinin verdiği sözün gerçekleşeceğini deneyimlemelidir.
Bu nedenle mümkün olduğunca gerçekçi süreler söylemek ve söz verilen zamanda geri dönmek önemlidir.
Bekleyebildiği Anları Fark Edin
Çocuğun yalnızca sabırsız olduğu anları değil, beklemeyi başardığı zamanları da fark etmek gerekir.
Örneğin:
“Arkadaşın oynarken sıranı bekledin.”
“Konuşmamın bitmesini bekledin, şimdi seni dinliyorum.”
gibi ifadeler hangi davranışın değerli olduğunu çocuğa gösterir.
“Sabırsız Çocuksun” Diye Etiketlemeyin
“Sen hiç bekleyemiyorsun.”
“Ne kadar sabırsızsın.”
gibi ifadeler çocuğu davranışıyla tanımlayabilir.
Bunun yerine:
“Beklemek şu anda sana zor geliyor.”
demek daha uygundur.
Bu ifade aynı zamanda becerinin gelişebileceği mesajını verir.
Yetişkinler de Model Olur
Çocuklar bekleme ve hayal kırıklığıyla baş etme konusunda yetişkinlerin davranışlarını da gözlemlerler.
Trafikte, sırada veya günlük yaşamın küçük gecikmelerinde yetişkin sürekli öfkeleniyorsa çocuğa sabırlı olması gerektiğini anlatmak daha zor hale gelir.
Yetişkin kendi bekleyişini de bazen söze dökebilir:
“Ben de beklemek istemiyorum ama sıranın bize gelmesini beklememiz gerekiyor.”
Okulda Bekleme Becerisi Nasıl Desteklenir?
Anaokulu, çocuklara bu beceriyi günlük yaşam içinde tekrar tekrar kullanma fırsatı verir.
Oyuncak sırası beklemek, arkadaşını dinlemek, etkinlikte sırasını takip etmek ve grup oyunlarına katılmak öz denetim becerilerinin gelişmesini destekler.
Çocukların bu becerileri bir anda kazanması değil, zaman içinde daha iyi kullanabilmesi beklenmelidir.
Ne Zaman Daha Fazla Destek Gerekebilir?
Küçük çocukların sabırsız olması ve zaman zaman sırasını beklemekte zorlanması oldukça doğaldır.
Ancak çocuk yaşına uygun kısa sürelerde bile sürekli ciddi güçlük yaşıyor, dürtülerini kontrol etmekte belirgin biçimde zorlanıyor ve bu durum hem evde hem okulda günlük yaşamını önemli ölçüde etkiliyorsa öğretmen ve çocuk doktoruyla değerlendirmek yararlı olabilir.
Sonuç
Sabır, çocuğa “Beklemesini bil.” denilerek bir anda kazandırılan bir özellik değildir.
Çocuk küçük bekleme deneyimleri, oyunlar, yetişkin modeli ve tekrar yoluyla öz denetimini geliştirir.
Amaç hiç sabırsızlanmayan bir çocuk yetiştirmek değil; istediği şey hemen gerçekleşmediğinde bu duyguyla giderek daha iyi baş edebilen bir çocuk yetiştirmektir.
Çocuğa verilebilecek en yararlı mesajlardan biri şudur:
“Beklemek zor olabilir ama bunu zamanla öğrenebilirsin.”
Çocuğunuzun yaşına göre gelişim özelliklerini ve günlük yaşam becerilerini nasıl destekleyebileceğinizi incelemek için Renkli Rüyalar’ın Çocuğum Büyüyor bölümüne göz atabilirsiniz.
