Çocuklarda Küfür ve Kötü Söz Kullanımı: Nasıl Yaklaşmalı? Veli Rehberi
Bir çocuğun hiç beklenmedik bir anda küfürlü veya kaba bir kelime kullanması anne-babaları şaşırtabilir.
“Bunu nereden öğrendi?”, “Neden böyle konuşuyor?” veya “Bir daha söylerse ne yapmalıyım?” soruları hemen gündeme gelebilir.
Özellikle okul öncesi çocuklar duydukları kelimeleri anlamlarını tam bilmeden tekrar edebilirler. Bu nedenle ilk tepkinin sakin ve ölçülü olması önemlidir.
Çocuklar Kötü Sözleri Neden Kullanır?
Küfür veya kaba söz kullanımının tek bir nedeni yoktur.
Çocuk:
• Bir yetişkinden veya başka bir çocuktan duyduğu kelimeyi taklit edebilir.
• Kelimenin anlamını bilmeden sesini ilginç bulabilir.
• Anne-babanın nasıl tepki vereceğini görmek isteyebilir.
• Arkadaşlarını güldürmeye çalışabilir.
• Öfkesini veya hayal kırıklığını nasıl ifade edeceğini bilemeyebilir.
• İzlediği bir video, oyun veya başka bir içerikten etkilenmiş olabilir.
Bu nedenle önce kelimenin hangi durumda ve hangi amaçla kullanıldığına bakmak yararlıdır.
Her Duyduğu Kelimenin Anlamını Bilmeyebilir
Özellikle küçük çocuklar bazı sözleri yalnızca başkalarından duydukları için tekrarlarlar.
Bazen kelimenin yetişkinlerde güçlü bir tepki oluşturduğunu fark etmeleri bile onu tekrar kullanmaları için yeterlidir.
Bu durumda çok büyük bir tepki vermek kelimeyi daha ilginç hale getirebilir.
Aşırı Tepki Vermeyin
Çocuğun söylediği söze bağırarak, uzun bir konuşmayla veya büyük bir şaşkınlıkla karşılık vermek davranışın istemeden pekişmesine neden olabilir.
Özellikle çocuk kelimeyi dikkat çekmek amacıyla söylüyorsa sakin kalmak daha yararlıdır.
Kısa bir ifade yeterli olabilir:
“Biz bu kelimeyi kullanmıyoruz.”
Ardından konu uzatılmadan günlük yaşama devam edilebilir.
Kelime Birine Yöneltiliyorsa Sınır Koyun
Bir çocuğun öfkelendiğinde kaba bir sözü doğrudan başka bir kişiye söylemesi farklı biçimde ele alınmalıdır.
“Kızgın olabilirsin ama insanlara hakaret edemezsin.”
gibi açık bir sınır kullanılabilir.
Duygu kabul edilir ancak başkasını inciten davranış kabul edilmez.
Yerine Kullanabileceği Kelimeleri Öğretin
Çocuk öfkelendiğinde ne söyleyeceğini bilmiyorsa yalnızca yasak koymak yeterli olmayabilir.
Alternatif ifadeler öğretilebilir:
• “Çok kızdım.”
• “Bunu istemiyorum.”
• “Bana böyle yapma.”
• “Bu hoşuma gitmedi.”
• “Biraz sakinleşmek istiyorum.”
Böylece çocuk güçlü duygularını başka insanları incitmeden ifade etmeyi öğrenebilir.
Çocuğu Utandırmayın
“Ağzın çok bozuk.”
“Ne terbiyesiz çocuk oldun.”
“Bir daha seni kimse sevmez.”
gibi ifadeler kullanılmamalıdır.
Amaç çocuğa olumsuz bir kimlik vermek değil, hangi sözcüklerin aile ve okul ortamında uygun olmadığını öğretmektir.
Ağzını Sabunla Yıkamak veya Fiziksel Ceza Kullanmak Doğru Değildir
Küfür ettiği için çocuğu korkutmak, vurmak veya ağzını sabunla yıkamak gibi yöntemler uygun değildir.
Bu tür cezalar çocuğa saygılı iletişimi öğretmez; yalnızca yakalanmamaya veya cezadan kaçmaya çalışmasına neden olabilir.
Sakin ve tutarlı sınırlar daha öğreticidir.
Yetişkinler Kendi Dilini de Gözden Geçirmeli
Çocuklar yalnızca kendilerine söylenenleri değil, çevrelerindeki insanların konuşma biçimini de öğrenirler.
Evde veya yakın çevrede küfürlü konuşma sık görülüyorsa çocuğun aynı kelimeleri kullanması şaşırtıcı değildir.
Çocuktan beklediğimiz dili yetişkinlerin de mümkün olduğunca modellemesi önemlidir.
Ekran İçeriklerine Dikkat Edin
Çocuklar videolarda, oyunlarda, kısa sosyal medya içeriklerinde veya büyük çocukların izlediği programlarda yaşlarına uygun olmayan kelimelerle karşılaşabilirler.
Bu nedenle yalnızca ekran süresine değil, izlenen içeriğin niteliğine de dikkat edilmelidir.
Çocuğun izlediği içerikleri mümkün olduğunca bilmek ve yaşına uygun seçenekler sunmak yararlıdır.
Tuvalet Kelimeleri Her Zaman Küfür Değildir
Okul öncesi çocuklar “kaka”, “çiş”, “popo” gibi kelimeleri komik bulabilir ve bunları tekrar tekrar söyleyerek gülebilirler.
Bu ilgi gelişim döneminde oldukça sık görülebilir.
Bu tür kelimelerin nerede ve ne zaman uygun olduğunu sakin biçimde öğretmek yeterlidir.
Örneğin:
“Bunlar tuvaletle ilgili kelimeler. Yemek masasında birbirimize böyle seslenmiyoruz.”
Aile İçinde Ortak Bir Kural Belirleyin
Bir yetişkinin güldüğü kelimeye diğerinin çok sert tepki vermesi çocuk için kafa karıştırıcı olabilir.
Aile içinde hangi sözlerin kabul edilmediği konusunda mümkün olduğunca ortak bir yaklaşım oluşturulabilir.
Kural kısa ve açık olabilir:
“Birbirimizle konuşurken incitici ve aşağılayıcı kelimeler kullanmıyoruz.”
Doğru İfade Kullandığında Fark Edin
Çocuk öfkelendiği halde kötü söz kullanmadan kendisini ifade ettiğinde bunu fark etmek önemlidir.
Örneğin:
“Çok kızgın olduğunu söyledin ama arkadaşına kötü söz söylemedin. Kendini güzel ifade ettin.”
Bu yaklaşım çocuğa yalnızca ne yapmaması gerektiğini değil, hangi davranışın beklendiğini de gösterir.
Ne Zaman Daha Fazla Destek Gerekebilir?
Zaman zaman kaba veya küfürlü bir kelime kullanmak tek başına ciddi bir davranış problemi anlamına gelmez.
Ancak çocuk sürekli insanlara hakaret ediyor, ağır öfke patlamaları yaşıyor, saldırgan davranışlar gösteriyor veya bu durum okul ve aile ilişkilerini belirgin biçimde etkiliyorsa davranışın bütünü değerlendirilmelidir.
Gerekirse çocuk doktoru veya uygun bir uzmanla görüşmek yararlı olabilir.
Sonuç
Çocuklarda küfür ve kötü söz kullanımına yaklaşırken amaç çocuğu utandırmak veya korkutmak değildir.
Önce davranışın neden ortaya çıktığını anlamak, sakin bir sınır koymak, uygun alternatif ifadeler öğretmek ve yetişkin olarak iyi bir iletişim modeli olmak daha etkilidir.
Çocuğa verilebilecek temel mesaj şudur:
“Kızabilirsin, ama insanları inciten kelimeler kullanmadan da ne hissettiğini anlatabilirsin.”
Çocuğunuzun yaşına göre gelişim özelliklerini ve davranışlarını nasıl destekleyebileceğinizi incelemek için Renkli Rüyalar’ın Çocuğum Büyüyor bölümüne göz atabilirsiniz.
