Çocuklarda İzinsiz Eşya Alma: Neden Olur, Nasıl Yaklaşmalı? Veli Rehberi
Çocuğun okuldan arkadaşına ait küçük bir oyuncağı çantasına koyarak gelmesi veya evde kendisine ait olmayan bir eşyayı izinsiz alması anne-babaları endişelendirebilir.
Ancak özellikle küçük çocuklarda bu davranışı hemen “hırsızlık” olarak tanımlamak doğru değildir.
Mülkiyet, izin alma ve başkasına ait olan bir eşyayı geri verme gibi kavramlar çocukluk döneminde zaman içinde öğrenilir.
Küçük Çocuklar “Benim” ve “Senin” Kavramını Nasıl Öğrenir?
Okul öncesi dönemde çocuklar sahiplik kavramını giderek daha iyi anlamaya başlarlar.
Ancak küçük bir çocuk çok hoşuna giden bir oyuncağı gördüğünde:
“Ben bunu istiyorum.”
düşüncesi,
“Ama bu başkasının ve izin almadan alamam.”
düşüncesinden daha güçlü olabilir.
Bu nedenle özellikle erken yaşlarda yetişkinlerin mülkiyet ve izin kavramını açık biçimde öğretmesi gerekir.
Neden Başkasının Eşyasını Alabilir?
Davranışın farklı nedenleri olabilir:
• Eşyayı çok beğenmiş olabilir.
• Kime ait olduğunu anlamamış olabilir.
• İzin istemesi gerektiğini henüz öğrenmemiş olabilir.
• Arkadaşlarında gördüğü bir şeye sahip olmak istemiş olabilir.
• Dikkat çekmeye çalışıyor olabilir.
• Davranışının sonucunu henüz yeterince öngöremiyor olabilir.
• Daha büyük çocuklarda arkadaş grubuna kabul edilme veya başka duygusal nedenler rol oynayabilir.
Bu nedenle önce davranışın nedenini anlamaya çalışmak önemlidir.
Çocuğa “Hırsız” Demeyin
“Sen hırsız mısın?”
“Sana artık güvenemem.”
“Böyle gidersen büyüyünce ne olacaksın?”
gibi ifadeler kullanılmamalıdır.
Çocuğun kişiliği ile yaptığı davranış birbirinden ayrılmalıdır.
Daha uygun bir ifade:
“Bu oyuncak sana ait değil. Başkasının eşyasını izin almadan alamayız.”
olabilir.
Eşyanın Geri Verilmesini Sağlayın
Çocuk başkasına ait bir eşyayı izinsiz aldıysa mümkün olduğunca eşyanın sahibine geri dönmesi gerekir.
Bu bir ceza değil, davranışın doğal sonucudur.
Çocuk yaşına uygunsa geri verme sürecine kendisi de katılabilir.
Örneğin:
“Bu oyuncak arkadaşının. Yarın birlikte öğretmenine götürüp geri vereceğiz.”
denebilir.
Çocuğu Herkesin Önünde Utandırmayın
Olayı kardeşlerin, diğer velilerin veya sınıftaki çocukların önünde konuşmak doğru değildir.
Eşyanın geri verilmesi gerekir ancak bu süreç çocuğun küçük düşürülmesine dönüşmemelidir.
Amaç utandırmak değil, sorumluluk almayı öğretmektir.
Uzun Sorgulamalar Yerine Açık Konuşun
Eşyanın nereden geldiğini biliyorsanız çocuğu uzun bir sorguya çekmek gerekli değildir.
“Bunu sen mi aldın? Emin misin? Bir daha düşün.”
şeklinde köşeye sıkıştırmak yerine:
“Bu oyuncağın arkadaşına ait olduğunu biliyorum. Şimdi onu nasıl geri vereceğimizi konuşalım.”
denebilir.
Böylece konu dürüstlük ve çözüm üzerine taşınır.
İzin İstemeyi Öğretin
Çocuğun yalnızca ne yapmaması gerektiğini değil, ne yapabileceğini de öğrenmesi gerekir.
Örneğin şu cümleler prova edilebilir:
• “Bununla oynayabilir miyim?”
• “Biraz kullanabilir miyim?”
• “Bunu eve götürebilir miyim?”
• “Bitirince sana geri vereceğim.”
Rol oyunları küçük çocukların bu cümleleri gerçek durumlarda kullanmasını kolaylaştırabilir.
Evde de Mülkiyet Sınırlarını Koruyun
Çocuğun eşyalarına yetişkinlerin de saygı göstermesi önemlidir.
“O çocuk, eşyasının ne önemi var?” diyerek çocuğun oyuncaklarını sürekli başkalarına vermek, izin kavramını öğretmeyi zorlaştırabilir.
Aile içinde:
“Bu senin eşyan. Başkası kullanmak isterse senden izin istemeli.”
mesajının da bulunması gerekir.
Yetişkinler Model Olur
Çocuklar mülkiyet ve dürüstlük konusunda yetişkinleri gözlemlerler.
Başkasına ait bir eşyayı kullanırken izin istemek, ödünç alınanı geri vermek ve yanlışlıkla alınmış bir şeyi sahibine ulaştırmak günlük yaşam içinde güçlü örneklerdir.
Okulda Böyle Bir Durum Yaşanırsa
Anaokulunda çocukların küçük oyuncakları veya arkadaşlarının eşyalarını yanlışlıkla çantalarına koymaları zaman zaman görülebilir.
Öğretmen ve aile sakin biçimde iletişim kurarak eşyanın sahibine geri dönmesini sağlamalıdır.
Tek bir olaydan çocuğun kişiliği hakkında sonuç çıkarılmamalıdır.
Davranış tekrar ediyorsa ne zaman, hangi eşyalarla ve hangi durumlarda ortaya çıktığını birlikte gözlemlemek daha yararlıdır.
Davranış Düzeltildikten Sonra Sürekli Hatırlatmayın
Çocuk eşyayı geri vermiş ve konu ele alınmışsa olayı aylar boyunca her tartışmada yeniden gündeme getirmek doğru değildir.
Çocuğun yaptığı hatayı düzeltip yeniden başlamasına fırsat verilmelidir.
Ne Zaman Destek Alınmalı?
Tek seferlik veya küçük yaşlarda görülen izinsiz eşya alma davranışı çoğu zaman eğitim ve sınırlarla ele alınabilir.
Ancak çocuk sahiplik kavramını anlamasına rağmen davranış sürekli tekrarlanıyor, farklı ortamlarda devam ediyor, aldığı eşyaları sistemli biçimde gizliyor veya davranış başka belirgin duygusal ve davranışsal güçlüklerle birlikte görülüyorsa profesyonel değerlendirme yararlı olabilir.
Sonuç
Çocuğun başkasına ait bir eşyayı izinsiz alması karşısında amaç onu korkutmak veya “kötü çocuk” ilan etmek değildir.
Doğru yaklaşım; sahiplik kavramını öğretmek, eşyanın geri verilmesini sağlamak, izin istemeyi göstermek ve davranışın sorumluluğunu çocuğun yaşına uygun biçimde almasına yardımcı olmaktır.
Çocuğa verilebilecek temel mesaj şudur:
“Bir şeyi çok isteyebilirsin; ama başkasına aitse önce izin istemelisin.”
Çocuğunuzun yaşına göre gelişim özelliklerini ve davranışlarını nasıl destekleyebileceğinizi incelemek için Renkli Rüyalar’ın Çocuğum Büyüyor bölümüne göz atabilirsiniz.
